Τι είναι βότανο;
Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το αγγλικό λεξικό της Οξφόρδης, «Βότανα είναι όλα τα χρήσιμα φυτά και αφορά τα φυτά των οποίων, οι ρίζες, τα άνθη χρησιμεύουν ως τροφή ή θεραπεία, χάρη στο άρωμά τους ή με κάποιον άλλο τρόπο…». Όπως αντιλαμβανόμαστε, ο παραπάνω ορισμός περιλαμβάνει μια μεγάλη ποικιλία φυτών με πολλαπλές χρήσεις που αφορούν τροφή, θεραπευτικά σκευάσματα, ποτά, τσάι, αρωματοποιία, καλλυντικά.
Τους τελευταίους αιώνες η έννοια βότανο, περιορίστηκε στενά σε κάποια συγκεκριμένα φυτά, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν, είτε ως θεραπευτικά ροφήματα, είτε ως καταπλάσματα, είτε ως πρώτη ύλη για τη δημώδη ιατρική και τη σύγχρονη φαρμακολογία.
Τα βότανα ως θεραπευτική τροφή.
Η σύγχρονη διάκριση των φυτών σε βότανα, λαχανικά, χόρτα και φρούτα είναι μια επινόηση των τελευταίων αιώνων. Για τους αρχαίους Έλληνες, Ρωμαίους, Άραβες, Κινέζους, Ινδούς, ακόμα και για τον άνθρωπο του Μεσαίωνα, όλα τα παραπάνω επιδρούν θεραπευτικά ή εξισορροπητικά στον ανθρώπινο οργανισμό ακόμα κι όταν καταναλώνονται καθημερινά ως τροφές. Άλλωστε η Κρητική, κυρίως, διατροφή συμπεριλαμβάνει στο καθημερινό διαιτολόγιό της μια σειρά τροφών τα οποία αντιμετωπίζει ως «βότανα της κουζίνας», αφού επιδρούν στον οργανισμό μέσω της καθημερινής διατροφής.
Μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα από αρχαία ελληνικά κείμενα αποδεικνύουν ότι πολλά μαγειρικά χόρτα, λαχανικά, φρούτα και βότανα είναι θεραπευτικές τροφές ευρείας δράσης. Όπως, η συμβουλή του Ησίοδου προς τους Αθηναίους: «Να φας τσουκνίδα για να προστατευθείς από όλες τις ασθένειες του έτους». Αιώνες μετά ο J.Evelyn το 1699 έγραφε: «Είναι γνωστές οι αρετές της στο να αναζωογονεί τους υποχονδριακούς και να φτιάχνει τη διάθεση εκείνων που μελετούν σκληρά…» και αναφέρεται στην αποράντζα (borago) η οποία τρώγεται ωμή στις σαλάτες. Με επιστέγασμα τη λίστα του Καρλομάγνου (800 μ.Χ.), η οποία περιλαμβάνει σημαντικότατα αρωματικά φυτά τα οποία διέταξε να καλλιεργούνται στους βασιλικούς κήπους και τους έδωσε τον ορισμό «Ο φίλος του γιατρού και η δόξα του μάγειρα».
Βότανο, η φυσική επιλογή.
Εδώ και χιλιάδες χρόνια αποτέλεσαν από τροφή ως και φάρμακο. Επίσης αξιοσημείωτη ήταν η χρήση τους και ως καλλυντικό. Σήμερα εξακολουθούν να είναι σημαντικά και ευρέως διαδεδομένα καθώς χρησιμοποιούνται στη μαγειρική ως άρτυμα, στη βοτανοθεραπεία για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες, στην φαρμακευτική ως πρώτες ύλες για την παρασκευή φαρμάκων, στην αρωματοθεραπεία με τη μορφή αιθέριων ελαίων, αλλά και στην κοσμετολογία για την παρασκευή καλλυντικών. Εδώ και πολλούς αιώνες τα βότανα ήταν αυτά τα οποία προσέφεραν ανακούφιση από τα συμπτώματα των ασθενειών.Το τελευταίο διάστημα παρατηρείται η τάση πολλών ανθρώπων να δείχνουν την προτίμησή τους στις φυσικές τροφές καθώς δεν έχουν παρενέργειες.
Τα βότανα έχουν την ιδιότητα να συμβάλλουν στη διατήρηση της υγείας. Αυτό συμβαίνει καθώς επαναφέρουν με αργό και σταθερό ρυθμό την ισορροπία των λειτουργιών του σώματος. Για να θεωρείται αποτελεσματικό ένα βότανο πρέπει να λαμβάνεται για αρκετό χρονικό διάστημα, έτσι ώστε η συσσωρευτική δράση του βοτάνου να έχει ευεργετικά αποτελέσματα. Σε κάθε περίπτωση η συμβουλή του γιατρού ή του βοτανολόγου είναι απαραίτητη.
Η σημαντικότερη λειτουργία των βοτάνων είναι ότι συντελούν στην αυτοθεραπεία του σώματος. Αυτό παρατηρείται όταν λαμβάνουμε ένα βότανο για ένα σκοπό και ταυτόχρονα βλέπουμε γενικότερη βελτίωση της υγείας μας. Αυτήν την ιδιότητα την έχουν τα βότανα με τονωτικές ιδιότητες καθώς περιέχουν φυτοχημικά, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν το βότανο ως θεραπευτική αγωγή για διάφορες ασθένειες και παθήσεις. Η βοτανική ιατρική είναι το κύριο συστατικό σε όλες ανεξαίρετα τις τοπικές, παραδοσιακές ιατρικές μεθόδους και κοινό στοιχείο της ομοιοπαθητικής, της Ayurveda, της Ανατολίτικης ιατρικής και πολλών άλλων εναλλακτικών θεραπευτικών μεθόδων.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας σημειώνει ότι από τα 119 φάρμακα που εξάγονται σήμερα από φυτά, το 74% από αυτά χρησιμοποιούνται από τη μοντέρνα ιατρική με τον ίδιο ή παρόμοιο τρόπο που χρησιμοποιούνταν στο παρελθόν ως βότανα. Οι μεγάλες φαρμακευτικές εταιρίες βρίσκονται σε μια συνεχή αναζήτηση πιθανών φαρμακευτικών ιδιοτήτων φυτών και βοτάνων από ολόκληρο τον κόσμο.